Ilu? Tego dokładnie nie wie już nikt...

Skomentuj (6)

zobacz więcej (11)

To było 154 lata temu. Szmat czasu. A to nie służy pamięci.  Tę podtrzymują dokumenty, pomniki i książki. A także ludzie, pasjonaci historii, a takich na szczęście w Kazimierzu nie brakuje.

To jeden z nich Kazimierz Parfianowicz ustalił listę nazwisk kazimierzaków związanych z wypadkami powstania styczniowego. W stacjonującej w Kazimierzu partii Antoniego Zdanowicza – byłego burmistrza Markuszowa – zwanej Oddziałem Lubelskim zgromadziło się około 700 ochotników. Większość stanowili studenci z Puławskiego Instytutu Politechnicznego i Rolniczo - Leśnego, ale nie brakowało także mieszkańców okolicznych miejscowości i kazimierzaków. Sama tylko kawaleria liczyła 50 koni. Głównym organizatorem powstania w Kazimierzu był pochodzący z Polesia 20 – letni Leon Frankowski, którego mianowano komisarzem województwa lubelskiego. Sztab powstańczy mieścił się w Rynku w Kamienicy pod Krzysztofem, chociaż są też świadectwa, że siedzibą dowództwa był także należący do Broniewiczów folwark Walencja na Górach, którego właściciel Józef Broniewicz walczył w powstaniu. Dziś po wspomnianym folwarku w zasadzie nie ma śladu – dwór zaraz po wyjściu powstańców z Kazimierza został spalony przez Rosjan w akcie zemsty za sprzyjanie powstańcom.

Przeczytać o tym można w książce Sławomira Pacia „Powiśle Puławskie w powstaniu styczniowym 1863 r.”, gdzie oprócz własnych ustaleń autor przytacza artykuły o powstaniu w Kazimierzu autorstwa Kazimierza Parfianowicza, który w znaczący sposób przyczynił się do podtrzymywania pamięci o kazimierskich powstańcach.

- Ci młodzi ludzie - w roku 1863 mieli po siedemnaście, osiemnaście, dziewiętnaście i dwadzieścia kilka lat – są przykładem i symbolem gotowości poświęcenia życia w jego najpiękniejszym, najbardziej porywającym okresie, w latach wiary, miłości, odwagi, poczucia sprawiedliwości i godności. Jest to wzorzec bohaterskiej postawy i tragicznego losu narodu w latach zaborów i okupacji. Winniśmy im szacunek i pamięć – pisał w jednym z cytowanych artykułów – „Trzydziestu jeden sprzed stu dziewięciu lat” – Kazimierz Parfianowicz. – Dziś stać nas chyba na więcej niż na płytę, którą w czasie wojny, entuzjastycznie, znów zrywem patriotycznym, przygotowano w 1917 r. […] Przy płycie leżącej jak nagrobny kamień proponuję umieścić tuż u podnoszącego się ku północy zbocza piaskowcowe płyty i wyryć na nich kolejno imiona i nazwiska uczestników Powstania z Kazimierza, ich wiek i zawody.”

I taka płyta powstała na terenie dawnego cmentarza pomiędzy Farą a Zamkiem. Jednak piaskowiec przekazuje potomnym jedynie imiona i nazwiska powstańców… inne fakty pozostawiając do przypominania żywym.

Miejscem, które upamiętnia kazimierskim powstańców, jest także cmentarz parafialny na Wietrznej Górze. Za ogrodową bramą leżą ci, których los związał na wieki z Kazimierzem. Pomniki, sygnowane przez bliskich napisami „weteran 1863 r.”, powstaniec 1863 r.”, „wygnaniec 1863 r.” znaleźć nietrudno nawet w czasie zimowego spaceru. O ile się wie, gdzie szukać – mnie większość z nich pokazał Janusz Kowalski. Znajdują się one głównie po prawej stronie cmentarza zarówno w starej jak i w nowej jego części. Niektóre z nich zastąpiono nowoczesnymi grobowcami, inne są świadectwem dawnych czasów. Niektóre napisy zaciera czas, inne – zda się – ręka ludzka. Inne jeszcze człowiek tworzy – wydawać by się mogło – czasem wbrew prawdzie historycznej.

Kazimierz Parfianowicz nie wymienia na swojej liście powstańców z Kazimierza ojca Adriana Gałuszkiewicza – zakonnika Klasztoru Franciszkanów, który po kasacie mocą zarządzenia urzędników carskich z 1866 r. pozostał w zabudowaniach jako „zaufany zakonnik do obsługi kościoła”. Nie wybrano do tej funkcji gwardiana klasztoru ojca Rocha Jaśkiewicza. Był on – jak pisze o. Albin Sroka w książce „Sanktuarium Maryjne franciszkanów reformatów w Kazimierzu nad Wisłą” – „politycznie podejrzany”. Jego nazwisko widnieje na liście powstańców Parfianowicza. 

A co z Gałuszkiewiczem? Niewykluczone, że sympatyzował z powstańcami.

- Księża miejscowej fary i reformaci sprawowali nad oddziałem opiekę duchową, w klasztorze odbywały się nabożeństwa w intencji o powodzenie w walce z zaborcą – pisze o. Sroka. – Był postacią nieprzeciętną, w zakonie był profesorem teologii i filozofii, znanym kaznodzieją.

Przez współczesnych był uważany za mitycznego niemal strażnika świątyni. Jego postać uwiecznił Bolesław Prus w opowiadaniu „Z żywotów świętych” z 1891 r. Pisarz miał okazję spotkać franciszkanina osobiście podczas jednej z wizyt w Kazimierzu. Nie było to na pewno w roku wydania utworu, bo ojciec Gałuszkiewicz nie żył wtedy już od blisko 2 lat – zmarł 30 listopada 1889 r. i został pochowany na miejscowym cmentarzu w grobowcu przyjaciela księdza z Wilkowa.

- Był to grób rodzaju piwnicy, jakich wiele na kazimierskim cmentarzu – pisze o. Sroka – zbudowany z cegły, sklepiony, dwuosobowy. Kiedy w 2009 r. pokazywał mi go Piotr Ruciński, otoczony był metalowym płotkiem i oznaczony krzyżem z prostą tabliczką i nie było na niej wzmianki o powstaniu, która teraz złotymi literami zdobi okazały grobowiec kazimierskich franciszkanów.

Jaka jest prawda? I znowu więcej pytań niż odpowiedzi…

Lista kazimierskich powstańców ustalona w wyniku kwerendy archiwalnej przez Kazimierza Parfianowicza

Broniewicz Józef
, szlachcic (zm. 22 września 1890 w wieku 90 lat - informacje z tablicy nagrobnej, wg Marka Michniewskiego ur. w 1806 r. w Rokitnie) w powstaniu w oddziale Zdanowicza i Langiewicza;
Bulzacki Franciszek, pojmany w lutym 1863 r., los nieznany;
Bulzacki Ignacy
, ur. w Kazimierzu Dolnym w 1839 r.;
o. Burzyński Jakub
, franciszkanin z klasztoru w Kazimierzu, ur. 1824 zm.1889;
Chrząszczewski Mikołaj, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Cyput Paweł
, na uchodźstwie poza granicami kraju;
br. Czerniakowski Symeon - furtian klasztoru franciszkanów w Kazimierzu, zginął pod Słupczą 8 lutego 1863 r.;
o. Czerniawski Bonawentura, franciszkanin z klasztoru w Kazimierzu, powieszony 12 grudnia 1863 r.;
Dławichowski Józef, ur. w Kazimierzu Dolnym w 1846 r.;
Dłużniewski Konstanty, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Frankowski Leon
ur. 25 marca 1843 w Liwkach Szlacheckich na Podlasiu, w powstaniu styczniowym komisarz województwa lubelskiego z siedzibą w Kazimierzu Dolnym, wzięty do niewoli pod Słupczą, powieszony w Lublinie 16 czerwca 1863 r.;
Gałąska Antoni, ur. w Kazimierzu Dolnym w 1842 r.;
Gil Paweł
, wyrobnik, w powstaniu w oddziale Zdanowicza i Langiewicza, ur. ok. 1820 r.;
Głowacki Andrzej, uczeń stolarza, zm.2 kwietnia 1930 w wieku 85 lat, w powstaniu w oddziale Kajetana Cieszkowskiego "Ćwieka";
o. Głowacki Leon, kapelan zgrupowania kazimierskiego, franciszkanin z klasztoru w Kazimierzu;
Gorecki Tomasz, ur. w Kazimierzu Dolnym w 1843 r.;
Górecki Karol, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Grasiński Jan Wawrzyniec, lat 31, woźny sądu pokoju w Kazimierzu Dolnym, zmarł z ran 1 lutego 1863 r. w Mięćmierzu;
Gurski Bartłomiej
, wyrobnik, w powstaniu w oddziale Leniewskiego, ur. ok. 1837 r.;
Jaworoski Jakub, na uchodźstwie poza granicami kraju;
o. Jaśkiewicz Roch
, ur.1823 r. zm.1899 r., gwardian z klasztoru franciszkanów w Kazimierzu;
Kobiałka Stanisław, zginął pod Słupczą 8 lutego 1863 r.;
Kobierski Aleksander
, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Kowalski Wojciech
, wyrobnik, w powstaniu w oddziale Zdanowicza i Langiewicza, ur. ok. 1820 r.;
Kruczkowski Stanisław, na uchodźstwie poza granicami kraju, zmarł we wsi Dzików;
Krzesiński Michał, rodem z Warszawy, zm. 1931 w Kazimierzu, PP WP;
Lipczyński Łukasz
, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Maciejewski Ignacy
, ur. w Kazimierzu Dolnym w 1845 r.;
Małczak Jan, pojmany w lutym 1863 r., los nieznany;
Matuszewski Antoni
, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Mazurek Kasper, pojmany w lutym 1863 r., los nieznany;
Mokijewski Ignacy
, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Monasterski Wincenty
, szlachcic, obrońca przy sądzie w Kazimierzu, w powstaniu w oddziale Leniewskiego, powrócił z wychodźstwa, ur. ok. 1835 r.;
Myszkiewicz Andrzej, ur. w Kazimierzu Dolnym w 1842 r.;
Pomorski Jan Nepomucen, ur. w Kazimierzu Dolnym w 1840 r.;
Przanowski Leon, ur. w Celejowie w 1844, oficer;
Radwan - Okuszko Antoni, rodem z Guberni Witebskiej, zm. 28 września 1910 r. w Kazimierzu w wieku 77 lat;
ks. Serwiński Mateusz
, ur.1816 zm.1890, administrator parafii kazimierskiej, zesłany do Tobolska na Syberii;
Skalski Szczepan, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Ulidowski Stanisław, kucharz, w powstaniu w oddziale Kajetana Cieszkowskiego "Ćwieka", ur. ok. 1844 r.;
Ulanowski Andrzej, pojmany w lutym 1863 r., los nieznany;
Zdanowicz Aleksander, na uchodźstwie poza granicami kraju;
Zdanowicz Kazimierz, w styczniu 1866 r.  powrócił z wychodźstwa.

Skomentuj


Dodane komentarze (5)


Zobacz także

Najbliższe oferty specjalne

Weekend listopadowy 11-15 listopada 2021 to dobry moment na krótki wypad za miasto. Zrelaksuj się w jednym z naszych obiektów. Zobacz oferty specjalne przygotowane na ten czas.
Przyszłości nie przepowiadamy, ale możemy pomóc Ci zorganizować niezapomniany wyjazd Andrzejkowy. Sprawdź naszą ofertę noclegową przygotowaną specjalnie na Andrzejki 2021.
Pokaż stopkę