Wisła mówiła po żydowsku...

zobacz więcej (11)

Do 8 sierpnia br. trwa w Galerii Letniej wystawa „W Kazimierzu Wisła mówiła do nich po żydowsku..., malarze żydowscy w kazimierskiej kolonii artystycznej”, osadzona w klimacie przedwojennego Kazimierza, gdzie obok siebie zgodnie żyli kazimierzacy wyznania chrześcijańskiego i mojżeszowego, gdzie przyjeżdżali na wakacyjne plenery artyści obu wyznań.
II wojna światowa przyniosła zagładę polskim Żydom i ich kulturze, zostawiając puste miejsce w polskim pejzażu, a w samym Kazimierzu poczucie dojmującej utraty dawnego polsko-żydowskiego świata. Trudno jest nam dzisiaj pisać o żydowskich artystach, bowiem tak niewiele pozostało z ich dzieła, tak mało wiemy o ich życiu i twórczości. Ze strzępów wspomnień, z gazetowych notatek i katalogów wystaw staramy się odtworzyć beztroski nastrój ich kazimierskich wakacji. Czas letnich wieczorów w kawiarni „Paradyz”, spacerów nad Wisłą i w zaułkach nad Grodarzem, spotkań i przyjacielskich rozmów artystów polskich i żydowskich, po prostu artystów..., którzy – jak pisał Segałowicz – „malowali żydowsko-polskie życie całą paletą barw”.

Obecna wystawa gromadzi ocalałe dzieła twórców żydowskich, którzy bywali w Kazimierzu, tu malowali, tutaj szukali inspiracji dla swoich prac. Niestety z twórczości tylu innych, którzy przyjeżdżali do Kazimierza pozostało bardzo mało, czasem jedna praca, niekiedy tylko wzmianka czy reprodukcja w przedwojennej prasie. Przypomnijmy ich nazwiska, mimo iż nie moglibyśmy na naszej wystawie pokazać ich kazimierskich prac: Mojżesz (Maurycy) Appelbaum (1886 - 1931), Icchak Wincenty Brauner (1887 - 1944), Izrael Tykociński (1895 - 1942), Władysław Weintraub (1891 - 1942), Szlomo Nussbaum (1906 - 1946), Arnold Blaufuks (1894 - 1943), Hersz Cyna (? - 1942), Stella Amelia Miller (ps. Mirells) (1910 - ?), Adam Herszaft (1886 – 1942), Bernard Rolnicki (1885 - 1942), Mira Silberschlagowa (ps. Zylowa), Marek Szapiro (1884 - 1942), Salomon (Szulim) Białogórski (ok. 1900 - 1942), Leon Zysberg, Pinkus Zelman (1907 - 1936), Boas Dulman (ok. 1900 - 1942), Herman Pinkiert (ok. 1890 - ?), Izaak Zajdler (1905 - ?), Samuel Puterman (1901 - 1955).

Z żydowskich malarzy bywających w Kazimierzu przed II wojną światową przeżyli nieliczni: Henryk Berlewi, Eliasz Kanarek, Józef Kowner, Feliks Topolski, Chaim Goldberg, Henryk Lewensztadt, Maksymilian Feurring, Mery Litauer-Schneider, Samuel Puterman, Gizela Hufnaglówna... Większość z tych, którzy ocaleli, mieszkała za granicą i mało który z nich przyjeżdżał po wojnie do Kazimierza...

W ich imieniu, i w imieniu tych, którzy zginęli pożegnała miasteczko w swojej książce „”Oczarowania” Irena Lorentowicz, koleżanka z warszawskiej uczelni:

„Te rozległe, polskie widoki zostały do dziś. Więcej nic. Nie ma tego miasteczka, takiego miasteczka. [...]

Dziś już nie ma zapachu wieczorem pieczonego chleba i wędzonych w dymie śliwek z sadów nad rzeki i wieczornych chórów u fary ujmujących w ramiona kotliny cichą mieścinę.

Kazimierz – to było kilkanaście lat naszej młodości, Kazimierz to była nasza własność, razem z czarem starych domów drewnianych – jakże podobnych do toledańskiego budownictwa w dzielnicy starożydowskiej – razem z patrycjuszowskimi murami, sklepikami z nieprawdziwego zdarzenia, panną Tobcią, która sprzedawała lody, z nieprawdopodobnie zabawnym Szulimem faktorem i dziwnym rabinem wędrującym z całym orszakiem z powagą do jedynej porządnej wygódki koło domku Pruszkowskiego, domku tonącego w białych różyczkach. [...] Wspomnienie wspólnego plain-airu łączy nas wszystkich, rozbiegłych po świecie [...]. Miasteczko białych kóz w ruinach, bożnic rozmodlonych, sobotnich świec w okienkach, jarmarków, odpustów i kwiatów zwanych «panny młode». Staliśmy wieczorem na górze Trzech Krzyży, skąd widać było kościół, oświetlony na październikowe nabożeństwo, jakiś chór śpiewał z bardzo daleka. Miasteczko z nieprawdziwego zdarzenia – Dickensa i Dybuka zarazem...”
Renata Piątkowska
źródło: Muzum Nadwiślańskie

Skomentuj

Przeciągnij i upuść zdjęcia, lub kliknij

Jak chcesz dodać komentarz?

lub

Podpisz się, aby dodać komentarz

lub zarejestruj się


Mapa

Muzea

Galeria Letnia


Zobacz także

Najbliższe oferty specjalne

Karnawałowy zawrót głowy! Poznaj oferty noclegowe, w których miło spędzisz czas w Karnawale 2019. Sprawdź noclegi i baw się dobrze!
Zimowe szaleństwo podczas Ferii 2019! Szukasz miejsca, gdzie odpoczniesz? Marzy Ci się szusowanie na nartach? Sprawdź listę noclegów z ofertami specjalnymi na ferie zimowe.
Pokaż stopkę